Η έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς και η αρχή της σχολικής ζωής για πολλά μικρά παιδιά δεν είναι πάντα...ανώδυνη. Η προσαρμογή τόσο των παιδιών, όσο και των γονιών στα νέα δεδομένα, μπορεί να αποδειχτεί μια ιδιαίτερα δύσκολη «μάχη», που απαιτεί τη σωστή προετοιμασία, ενημέρωση, αλλά και την ενδεδειγμένη αντιμετώπιση, που θα ελαχιστοποιήσει τις συνέπειες.
Το πρώτο «κουδούνι» της νέας σχολικής χρονιάς προκαλεί ανάμεικτα συναισθήματα. Γονείς και παιδιά καλούνται να προσαρμοστούν στους ρυθμούς του χειμώνα και να προετοιμαστούν όχι μόνο υλικά, αλλά και ψυχολογικά και βιολογικά...
Στην προσαρμογή στο σχολικό περιβάλλον, εκείνοι που δυσκολεύονται περισσότερο είναι οι μαθητές της πρώτης δημοτικού. Όλοι οι υπόλοιποι το έργο το έχουν –λίγο-πολύ- ξαναδεί.
Τα «πρωτάκια» όμως, όχι μόνο αλλάζουν περιβάλλον, αλλά έρχονται αντιμέτωπα με διαφορετικές απαιτήσεις και ευθύνες και καλούνται να μπουν σε μια πιο ώριμη φάση. Απέναντι σ’ αυτήν την πρόκληση πολλά παιδιά εμφανίζουν άρνηση για το σχολείο, που εκδηλώνεται με εκνευρισμό, ανησυχία, απόσυρση ακόμη και σωματικούς πόνους (πόνο στην κοιλιά ή στο κεφάλι). Σε κάποιες περιπτώσεις, τα παιδιά που βιώνουν την άρνηση επιστρέφουν σε προγενέστερες ηλικιακές φάσεις και παλιές συνήθειες που έχουν να κάνουν με τον ύπνο και το φαγητό (εμφανίζοντας π.χ. νυχτερινές ενουρήσεις). Εκδηλώσεις άρνησης εμφανίζουν, επίσης, τα παιδιά που αλλάζουν σχολικό περιβάλλον, είτε γιατί μετακόμισαν, είτε γιατί μεταπήδησαν από μια βαθμίδα εκπαίδευσης στην επόμενη (π.χ. από το δημοτικό στο γυμνάσιο).
«Το κλειδί είναι να δώσουμε στο παιδί να καταλάβει ποια είναι η νέα κατάσταση και να το προετοιμάσουμε γι’ αυτήν με ήρεμο και γλυκό τρόπο, αλλά χωρίς να του αφήνουμε περιθώριο διαπραγμάτευσης» σημειώνει η συμβουλευτική ψυχολόγος, κ. Χριστίνα Σαμαράκη. «Καλό είναι να καταρτιστεί και να τηρείται από τις πρώτες μέρες του σχολικού έτους συγκεκριμένο ημερήσιο πρόγραμμα για το παιδί, που να προβλέπει πότε θα τρώει, πότε θα μελετά, πότε θα κοιμάται και πότε θα σταματάει το παιχνίδι του», προσθέτει η ίδια και επισημαίνει ότι «πρέπει πάντα να υπάρχει στο πρόγραμμα του παιδιού χρόνος για παιχνίδι και ξεκούραση».
Το πρωτάκι στα...πρώτα βάσανα!
Το δυσκολότερο έργο της νέας σχολικής χρονιάς καλούνται να το φέρουν εις πέρας οι γονείς που έχουν πρωτάκια. Τις ίδιες δυσκολίες αντιμετωπίζουν και οι ίδιοι οι νέοι μαθητές, που καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα εντελώς καινούριο περιβάλλον και, γενικότερα ένα νέο τρόπο ζωής.
Τα προμηνύματα της σχολικής φοβίας:
• Τα παιδιά ακολουθούν, από πολύ μικρά, συνεχώς τη μητέρα τους στο σπίτι, όπου κι αν πηγαίνει αυτή.
• Αρνούνται επίμονα να κοιμηθούν χωρίς τη μητέρα τους ή/και πηγαίνουν τη νύχτα στο κρεβάτι της.
• Προτιμούν να δέχονται φίλους στο σπίτι παρά να τους επισκέπτονται στο δικό τους.
• Αρνούνται να πάνε οπουδήποτε χωρίς τη μητέρα τους.
• Δείχνουν ανησυχία όταν θα πρέπει για κάποιο λόγο να αποχωριστούν, έστω και για λίγο της μητέρα τους.
Διαταραχή άγχους αποχωρισμού
Τα παιδιά με αυτή τη διαταραχή εμφανίζουν την ανησυχία μήπως συμβεί κάτι κακό στους γονείς τους, όπως για παράδειγμα, μήπως πέσουν θύμα ατυχήματος ή μήπως τα ίδια χαθούν κάπου και δεν μπορέσουν να τα ξαναβρούν. Οι φοβίες αυτές συχνά εκδηλώνονται με τη μορφή εφιαλτών κατά τον ύπνο. Το παιδί με τέτοια διαταραχή ακολουθεί συνέχεια τη μητέρα του από πίσω, από δωμάτιο σε δωμάτιο και συχνά αρνείται να κοιμηθεί στο δωμάτιό του. Η συμπεριφορά μπορεί να επεκτείνεται και στο σχολείο, για το οποίο εφευρίσκει διάφορες δικαιολογίες ώστε να μην πάει, συχνά αναφέροντας συμπτώματα κοινών παθήσεων (ναυτία, πονόκοιλο κλπ.).
Ένας βαθμός άγχους στον αποχωρισμό από τους γονείς είναι εντελώς συνηθισμένο φαινόμενο και αναμένεται ως τμήμα της φυσιολογικής ανάπτυξης του παιδιού. Οι δύο κορυφαίες φυσιολογικές εκδηλώσεις αυτού κατά τη νηπιακή ηλικία αφορούν το φόβο που επιδεικνύουν τα βρέφη ηλικίας μικρότερης του 1 έτους, κλαίγοντας όταν τα παίρνει από τη μητέρα τους στην αγκαλιά του ένας ξένος, καθώς και την πρώτη επαφή με το σχολείο. Η διαταραχή συνηθέστερα εμφανίζεται στην ηλικία 6-8 ετών και πιθανότατα προσβάλει το 3-4 % των παιδιών σχολικής ηλικίας. Η διάκριση μεταξύ φυσιολογικού και παθολογικού άγχους αποχωρισμού έχει να κάνει κυρίως με το βαθμό προσαρμοστικότητας της συμπεριφοράς του παιδιού στις καταστάσεις αποχωρισμού από τη μητέρα, καθώς και με τη διάρκεια της διαταραχής, που όταν πρόκειται για πάθηση υπερβαίνει τις 4 εβδομάδες.
Η αδυναμία να πειστεί το παιδί να παραμείνει στο σχολείο, εάν επιμένει για μεγάλη χρονική περίοδο, σηματοδοτεί σημαντική βαρύτητα της διαταραχής και το παιδί κατά την ενηλικίωση έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να εκδηλώσει κατάθλιψη ή άλλες φοβίες. Η σχολική άρνηση, εάν είναι σοβαρή, μπορεί αρχικά να αντιμετωπιστεί στο ξεκίνημα της θεραπείας με την παραμονή του παιδιού έστω και για περιορισμένο χρονικό διάστημα στο σχολείο, διάστημα που επιδιώκεται προοδευτικά να αυξηθεί.
Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω, είναι πολλά από αυτά τα παιδιά όταν φτάσουν στη σχολική ηλικία, νηπιαγωγείο ή πρώτη δημοτικού, να εφευρίσκουν διάφορες δικαιολογίες για να αποφύγουν την «οδυνηρή» αυτή μετάβαση και αλλαγή. Προκειμένου να επιτύχουν το στόχο τους, που στην ουσία, δεν είναι να μην πάνε σχολείο, αλλά να μην αποχωριστούν τη μητέρα τους, τα παιδιά αυτά συχνά σωματοποιούν το άγχος τους. Πονοκέφαλοι, στομαχικοί και κοιλιακοί πόνοι, ναυτία και έμετοι είναι τα πιο συνηθισμένα «όπλα» τους. Όταν βρίσκονται στο σχολείο τα παιδιά αυτά δείχνουν τάσεις απομόνωσης, δεν συμμετέχουν σε παιχνίδια, κλαίνε, ζητούν τη μητέρα τους κοκ.
Οι ειδικοί έχουν παρατηρήσει κάποιες διαφορές στα δεύτερα και τρίτα παιδιά, όσον αφορά στην προσαρμοστικότητά τους στο νέο περιβάλλον. Όπως υποστηρίζουν, όταν έχει προηγηθεί μεγαλύτερο αδελφάκι, τα δεύτερα παιδιά υφίστανται τη σύγκριση ως προς την σχολική τους επίδοση και την προσαρμογή τους από την πλευρά των γονιών και των δασκάλων, η οποία αποθαρρύνει το παιδί, το απογοητεύει και δεν αποτελεί κίνητρο προσπάθειας. Διαφορές, όμως υπάρχουν και σε σχέση με το φύλο. Τα κορίτσια από το Δημοτικό σχολείο κιόλας είναι συνήθως πιο επιμελή στη εκτέλεση των σχολικών τους υποχρεώσεων σε σύγκριση με τα αγόρια. Το γεγονός γίνεται σαφέστερο στην εφηβεία και βέβαια στις τάξεις του Γυμνασίου. Αυτό συμβαίνει επειδή τα κορίτσιαωριμάζουν πιο γρήγορα, τόσο σωματικά, όσο και ψυχολογικά μέχρι τα 16 περίπου χρόνια, αλλά μετά φαίνεται τα δύο φύλα να εξισώνονται και να ακολουθούν παράλληλη πορεία.
Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς
* Επισκεφθείτε το σχολείο μαζί με το παιδί, ώστε να του μειωθεί το άγχος του αγνώστου. Αν χρειαστεί μπείτε στην τάξη για λίγο μαζί του. Άλλη φορά μπορεί να το πάει σχολείο ο μπαμπάς, ένας θείος κοκ, ώστε σταδιακά να καταπολεμηθεί ο φόβος αποχωρισμού.
* Επιδιώξτε, αν είναι εφικτό, γνωριμία του παιδιού με τους μελλοντικούς συμμαθητές του.
* Αγοράστε τα σχολικά είδη και τα ρούχα που θα φορά στο σχολείο, αφήνοντάς το να διαλέξει πράγματα που του αρέσουν.
* Αν το παιδί αγχώνεται με τη νέα πραγματικότητα, καταθέστε του μια δική σας εμπειρία σχετικά με τα άγχη του σχολείου – ακόμη κι αν δεν έχετε, επινοήστε μια. Θα ανοίξετε μια πόρτα επικοινωνίας με το παιδί και θα του δώσετε να καταλάβει ότι το άγχος που βιώνει δεν είναι αφύσικο.
* Μην εκδηλώνετε στο παιδί τα άγχος που εσείς έχετε απέναντι στη νέα κατάσταση.
* Συζητήστε με το παιδί και προσπαθήστε να καταλάβετε τα συναισθήματα του. Ενθαρρύνετέ το να μοιραστεί μαζί σας τις αμφιβολίες ή τον ενθουσιασμό που αισθάνεται για το σχολείο.
* Μην υποχωρείτε και κρατάτε το παιδί στο σπίτι, παρά μόνο αν βρεθείτε μπροστά σε μια ανεξέλεγκτη κατάσταση όπου μόνο η σωματική βία μπορεί να οδηγήσει το παιδί στο σχολείο. Αν παρόμοιες καταστάσεις είναι συχνές, ζητείστε αμέσως τις συμβουλές ειδικού παιδοψυχιάτρου.
* Αν σας ειδοποιήσουν για παρόμοιες αντιδράσεις στο σχολείο, πηγαίνετε να το δείτε, μην του ασκείτε κριτική και μην το πάρετε στο σπίτι αμέσως. Φροντίστε να ηρεμήσει εκεί, μαζί σας, στο σχολικό περιβάλλον, δείξτε ότι είστε καλά, χαρούμενοι και ευτυχισμένοι κι ότι δεν ανησυχείτε για το πρόβλημά του.
* Τα μεσημέρια και τα απογεύματα στο σπίτι, περιγράψτε του λεπτομερώς την ημέρα σας και πόσο καλά περάσατε και διαβεβαιώνετέ το συχνά ότι θα είστε πάντα εκεί όταν επιστρέψει.
* Μην συζητάτε και μην πραγματοποιείτε σχέδια αλλαγής σχολείου. Το πρόβλημα δεν ξεπερνιέται με αυτό τον τρόπο αφού, πρακτικά, το ίδιο αναμένεται να συμβεί σε οποιοδήποτε σχολείο.
* Μην τιμωρείτε το παιδί με κανέναν τρόπο. Αντιθέτως, επιβραβεύστε ακόμα και την πιο μικρή του επιτυχία στον αγώνα να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα.
Πηγή: Active help
